Denary Kazimierza Wielkiego

Denary tego króla znane są w kilku różnych typach, które niełatwo w obecnym stanie badań uszeregować w porządku chronologicznym i których dokładny czas bicia trudno oznaczyć. Najliczniej jest reprezentowany typ stanowiący kontynuację denarów Władysława Łokietka, przedstawiający po jednej stronie ukoronowaną głowę króla, po drugiej stronie orła. Ten właśnie typ był przedmiotem pierwszych akcji reformatorskich. Wykazuje on wszakże wiele odmian, różniących się zwłaszcza ukształtowaniem korony, a pochodzących czy to z innych okresów produkcji, czy też z innych warsztatów. Mniej liczne są typy zestawiające po dwóch stronach denarka rozmaite motywy, jak głowę królewską i koronę, koronę i orła, głowę i głowę, a także inicjał „K” i orła oraz inicjał „K” i koronę. Te ostatnie, z literą .„K”, należą — jak się zdaje — do najpóźniejszych denarów Kazimierza, pochodzących już z okresu jego wielkiej reformy, jeszcze więc do nich wrócimy. Wymienione typy denarów noszą napisy określające jedynie imię Kazimierza i jego tytuł „Rex Polonie”, często zresztą poważnie zniekształcone. Mimo braku informacji o siedzibie mennicy panuje pogląd, że wszystkie denary zostały wybite w Krakowie. Być może w paru przypadkach sąd ten wypadnie zrewidować, ale niewątpliwie mennica krakowska była najważniejsza i najbardziej wydajna.

Woreczki obrachunkowe

Dopiero w początkach XV stulecia w krakowskich księgach miejskich znajdujemy wiadomość, która zdaje się wskazywać na posługiwanie się ówcześnie woreczkami „obrachunkowymi”, a w każdym razie specjalnie znakowanymi. Mimo iż od reformy z 1337— (—1338 r. upłynęło wtedy już ponad pół wieku, to jednak informacja przekazana nam przez krakowskie źródło wydaje się pouczająca także dla czasów Kazimierza Wielkiego. Dane te zachowały się dzięki sensacyjnym okolicznościom, które warto tu przypomnieć. W 1406 r. został przyłapany na kradzieży pieniędzy z kasy miejskiej Andrzej Wierzynek, wnuk sławnego z uczty Mikołaja, rajca i jeden z najpoważniejszych przedstawicieli patrycjatu krakowskiego. Pieniądze te przechowywano na ratuszu w skrzyni zamkniętej na trzy zamki. Klucze do tych zamków, każdy do innego, mieli trzej rajcy, którym powierzono gospodarkę finansami Krakowa, między innymi właśnie Wierzynek. Otwarcie wiec skrzyni było możliwe tylko w obecności i za zgodą wszystkich trzech posiadaczy poszczególnych kluczy.

Mincerz Walter

Z pierwszych lat rządów Kazimierza Wielkiego znany jest imiennie tylko jeden mincerz, Walter, notowany zresztą już w 1326 r. On ,to być może wraz z Mikołajem. Holtatem, wzmiankowanym w 1327 i 1332 r., wybijał floreny Władysława Łokietka i on niewątpliwie był czynny w mennicy krakowskiej jeszcze w 1339 r., a więc musiał uczestniczyć w reformie przeprowadzanej niespełna dwa lata wcześniej. Niestety brak danych do pełniejszego oświetlenia jego roli. Około 1340 r. następuje też okresowe zaciemnienie obrazu stosunków monetarnych panujących w Polsce, spowodowane urwaniem się na pewien czas informacji pochodzących z rachunków kolektorów świętopietrza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że aż do połowy lat sześćdziesiątych XIV w. nie dokonały się jeszcze zasadnicze zmiany w polskim systemie pieniężnym. Owszem, istnieją poszlaki wskazujące na przeprowadzenie paru dalszych korektur, ale bez naruszania istniejącej struktury jednostek obrachunkowych. Istnieją również ślady działania na rzecz integracji systemu wielkopolskiego z małopolskim, do czego jeszcze wrócimy.

Reforma 1337

W przeciwieństwie do przeprowadzonej w roku 1334 mutacji jedynie wartości nominalnej denara reforma zapoczątkowana w roku 1337 połączona była z wprowadzeniem nowej monety, o zmienionych parametrach fizycznych, lecz o tej samej co uprzednio wartości i z sukcesywną wymianą całej masy monetarnej znajdującej się w obrocie. Właśnie celowi stopniowej eliminacji dawnych, mniejszych denarów służyło nowe „wielkie żelazo” zainstalowane w Krakowie przez króla. Nie znamy wprawdzie mechanizmu skłaniającego ludność do poddawania tej kontroli posiadanych zasobów monetarnych, niewątpliwie jednak „żelazo” funkcjonowało skutecznie. Istnieją wskazówki pozwalające przypuszczać, że wymiana denarów trwała w zasadzie rok, tak iż z wiosną 1339 r. trudno już było znaleźć w obiegu monety z poprzednich emisji. Reforma ta nie miała oczywiście charakteru dawnej „renowacji monety”, ponieważ w ciągu co najmniej roku oba rodzaje monet współobiegały jako równorzędne sobie jednostki, wymiana więc następowała w stosunku 1:1, nie przynosząc skarbowi władcy żadnych doraźnych zysków. Sens całej operacji rysuje się dopiero przy uwzględnieniu spowodowanej przez nią dewaluacji pieniężnych jednostek wagowych. W odróżnieniu od dawnych „renowacji” zabieg ten nie naruszał bezpośrednio interesów całej ludności ani też nie zmieniał warunków obrotu drobnotowarowego, realizowanego przy użyciu monet pojedynczych lub niniejszych jednostek obrachunkowych, zachowujących w pełni dotychczasową swą wartość.

Wielkie żelazo

Poprawne wytłumaczenie wyrażenia „wielkie żelazo” przedstawił dopiero w 1919 r. Roman Gródecki, nie kwestionując zresztą panującej opinii o dacie utworzenia groszy krakowskich, a badania lat ostatnich przyniosły dalsze oświetlenie tej sprawy. „Wielkie żelazo” więc było takim, samym przyrządem kontrolnym, jak i poprzednio wzmiankowane „sita”, ale prawdopodobnie o znaczniejszych rozmiarach, umożliwiających sprawniejsze i szybsze „przesiewanie” monet poddawanych sprawdzeniu. Przede wszystkim jednak, na co wskazują szczegółowe badania, miało ono otwory nieco większe niż dawne „żelaza”, na skutek czego stanowiło nowy normatyw wielkości denarów Kazimierza. Z obliczeń wynika, że średnica otworów została powiększona z około 11 milimetrów do około 13 milimetrów, co było bezpośrednim następstwem drugiej reformy monetarnej Kazimierza, polegającej na powiększeniu wagi, a zatem i wielkości monet denarowych. Reformę tę można odtworzyć, jak następuje: z końcem 1337 r. mennica krakowska zaczęła wybijać denary podobne do dawnych, ale o średniej wadze około 0,29 grama, czyli cięższe o około 14% od poprzednich. Zarazem proporcjonalnemu obniżeniu uległa próba tych monet, z około siedmiolutowej do około sześcio- i półlutowej, dzięki czemu zawartość czystego kruszcu w denarze nie uległa zmianie.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne