Mutacja wartości nominalnej

Mutacja wartości nominalnej denara z 12 na 16 sztuk liczonych na grosz obrachunkowy oznaczała dewaluację monety w stosunku 3:4. W rezultacie od 1334 r. proporcjonalnej zmianie uległy wszystkie jednostki obrachunkowe polskiego systemu pieniężnego. Na kwartę więc zaczęto liczyć 8 denarów, na grosz 16, na skojec 32, na wiardunek 192 i na grzywnę 768. Jednocześnie została przywrócona zgodność grzywny obrachunkowej z grzywną wagową, załamana w późniejszych latach rządów Łokietka. Obecnie dla uzyskania łącznego ciężaru około 196 gramów każdy z 768 denarów grzywny obrachunkowej powinien był ważyć około 0,255 grama, co odpowiadało przeciętnemu ciężarowi ówczesnych denarów. Reforma, nie naruszając produkcji menniczej, sankcjonowała stan faktyczny poprzez zmiany w sferze obrachunkowej. W konsekwencji uległ poprawie stosunek między polskim groszem obrachunkowym a groszem praskim, pod względem ich zawartości kruszcowej kształtujący się obecnie w przybliżeniu jak 3:4. Należy sądzić, iż kroki te znacznie ułatwiły wymianę handlową, zwłaszcza wyższego rzędu, nie miały wszakże na celu wyciągnięcia doraźnych korzyści skarbowych. Ale był to dopiero początek kazimierzowskich reform monetarnych.

System pieniężny Kazimierza Wielkiego

Kazimierz nazwany później Wielkim odziedziczył w 1333 r. wraz z państwem i koroną utworzony przez ojca system pieniężny, oparty na grzywnie groszowej, a realizowany wyłącznie w postaci monety denarowej. Do spuścizny tej należał również ów floren Władysława Łokietka, nie wznowiony już jednak przez nowego króla, mimo iż z pozoru miał on lepsze niż ojciec warunki do prowadzenia mennictwa złotego. Ale Kazimierz nie uległ tej pokusie, w sytuacji polskiej nie rokującej większych sukcesów, włożył natomiast wiele wysiłku w usprawnienie i unowocześnienie systemu pieniądza srebrnego, w jego rozbudowę i unifikację. Zadania te przeprowadzał stopniowo, uzyskując najpoważniejsze efekty dopiero w ostatnich latach swych rządów. Działalność mennicza Kazimierza Wielkiego, należąca do najważniejszych i najciekawszych okresów w dziejach średniowiecznej monety polskiej, była wprawdzie przedmiotem uwagi wielu badaczy, nie znalazła przecież dotąd należnej jej, wyczerpującej monografii. Toteż niejedna opinia, utarta nieraz jeszcze w zeszłym stuleciu, wymaga dziś sprawdzenia, uzupełnienia, a często i zmiany, do której zmuszają nowsze badania i nowo pozyskane źródła.

Moneta lwowska

Zastąpienie legendy „Moneta Rusi” przez legendę „Moneta Lwowska” stanowiło przejaw stopniowego zacierania odrębności Rusi Halickiej i jej coraz pełniejszej integracji z ziemiami Korony. Samo obdarzenie monety mianem „lwowskiej” określało przede wszystkim miejsce jej produkcji, a być może także lwowską stopę menniczą, wtedy przecież nie różniącą się wiele od stopy stosowanej dla półgroszy Jagiełły bitych w mennicy krakowskiej. W żadnym jednak wypadku nie była to lwowska moneta miejska, gdyż cały dochód z jej produkcji płynął do kasy królewskiej. Półgrosze te tłoczono w dość znacznych ilościach przez około 20 lat, do chwili zamknięcia mennicy lwowskiej w 1414 r. Widocznie wobec nasycenia rynku masowo emitowaną monetą koronną utrzymywanie monety regionalnej uznano już za zbyteczne. Przeznaczeniem półgroszy lwowskich, podobnie jak poprzedzających je groszyków ruskich, był przede wszystkim obieg na obszarze Rusi Czerwonej. Nie znamy wprawdzie dokładniej wysokości ich produkcji, możemy jednak stwierdzić, iż osiągnęła ona dość znaczne rozmiary, a jak należy sądzić ze znalezisk i z informacji źródeł pisanych, na przełomie XIV i XV w. monety te dominowały na rynku czerwonoruskim. Po zamknięciu mennicy lwowskiej sytuacja uległa oczywiście zmianie. Od początków XV w. na Ruś wkraczała coraz liczniej moneta koronna, tak półgrosze, jak i denary, mnożyły się też węgierskie floreny.

Kopa

Kwotę określoną w kopach groszy można było odważać, a nie mozolnie odliczać, co stanowiło znaczne ułatwienie przy dużych płatnościach. Zarazem stosunek grzywny wagowej do grzywny obrachunkowej, złożonej z 48 groszy, wyrażał się jako 60:48, czyli jak 5:4. Ten prosty wskaźnik umożliwiał odważanie, przy zastosowaniu bardzo łatwego przeliczenia, także kwot wyrażanych w grzywnach obrachunkowych; na przykład 100 grzywien obrachunkowych uzyskiwano, kładąc na wagę 80 grzywien groszy. Było to nie tylko ułatwienie techniczne, ale co ważniejsze: zabezpieczenie przed masowym wyławianiem, z obiegu egzemplarzy cięższych, czego nie można by uniknąć, gdyby każdą większą transakcję przeprowadzano poprzez odliczanie tysięcy sztuk groszy. Przy metodzie odważania grzywien czy też kop zabieg wychwytywania najlepszych okazów, a płacenia najgorszymi stawał się oczywiście bezcelowy; mógł on mieć miejsce jedynie przy drobniejszych opłatach, dokonywanych z konieczności za pomocą liczenia monet, co było mniej groźne dla całokształtu gospodarki pieniężnej. Powyższe przypuszczenia nie mają niestety bezpośrednich poświadczeń w źródłach, które by ilustrowały funkcjonowanie tego mechanizmu.

Waga groszy praskich

Po roku 1360 waga groszy praskich, bitych przez Karola IV, obniżyła się na tyle, iż można bezpiecznie przyjąć, że grosze krakowskie były im zupełnie ekwiwalentne; tym samym ani nie należy w ich utworzeniu dopatrywać się ściśle fiskalnych motywów, ani też widzieć w groszach praskich głównego źródła surowca srebrnego, z którego miały być bite monety polskie. Tym wyraźniej natomiast rysuje się zależność groszy krakowskich od praskich nie tylko na płaszczyźnie typologicznej, ale i metrologicznej. Jak już mówiliśmy, grosz praski w okresie jego przeniknięcia i upowszechnienia się w Polsce, na początku XIV w., wpisał się łatwo w polski system pieniężny jako odpowiednik połowy skojca, a wiec jako 1/48 grzywny. Pozycję tę zachował także w latach późniejszych, mimo iż jego wartość kruszcowa ulegała stopniowej redukcji. Wraz z nim redukcji ulegała również wartość polskiej grzywny obrachunkowej, liczonej stale po 48 groszy, a przez to różniącej się coraz bardziej od grzywny jako jednostki wagowo-pieniężnej, praktycznie niemal że już nie użytkowanej. Ukształtowała się więc sytuacja dość osobliwa: realna wartość polskich jednostek pieniężnych była wyznaczana przez aktualną, zmienną wartość monety obcej, rozwielniożnionej na naszym rynku.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne