Fałszowanie monet

Przestępstwo fałszowania monety, szeroko pojęte, bo obejmujące nie tylko produkcję, ale także posługiwanie się monetą fałszywa, traktowane było w średniowieczu bardzo surowo i zagrożone zazwyczaj karą śmierci na stosie oraz konfiskaty całego mienia. Tymczasem Bartko, wygnany z Krakowa na krótko przed śmiercią króla, po jego zgonie powrócił do miasta, gdzie zachował .swe posiadłości, a co więcej: godność członka rady. Mennicą wprawdzie nigdy już nie zarządzał, nazywany był jednak po staremu mincerzem. Nie wiemy, kiedy zmarł, nastąpiło to wszakże pomiędzy 1375 r. a 1392 r. Stosunkowo łagodne potraktowanie Bartka, odpowiedzialnego zdaniem rajców krakowskich za pogorszenie monety i nadużycia mennicze, sprowokowało niektórych badaczy do wysunięcia domysłu, iż w rzeczywistości stał się on tylko kozłem ofiarnym królewskiej gospodarki menniczej: Kazimierz skazał go dla zadośćuczynienia postulatom mieszczan i osłonięcia własnych decyzji tyczących się pogarszania monety w celu ciągnięcia zysków do królewskiego skarbca. Niełatwo dziś odpowiedzieć, kto istotnie ponosi odpowiedzialność za owe posunięcia: król czy też mincerz, czy może obaj, każdy na właściwym sobie odcinku. Nie ma podstaw, by powątpiewać w prawdziwość zarzutów rajców, które w istocie dotyczą nie tyle nadużyć pieniężnych popełnianych przez Bartka, ile samej zasady mincerskiej samowoli w zakresie stopy zysku menniczego.

Insygnia kwartników

Szczególnego układu insygniów nie można wyjaśniać jako pomyłki rytownika, gdyż są one tak samo usytuowane na wszystkich odmianach obu grup kwartników; a więc był to układ konsekwentnie przestrzegany. Nie powstał on też zapewne poprzez skopiowanie w pozytywie zamiast w negatywie wzoru, jak to się stało z Lwem czeskim na denarkach krakowskich z początku XIV w., ponieważ towarzysząca wyobrażeniu inskrypcja jest zawsze poprawna; rytownik więc znał dobrze zasady wykonywania stempla. Trudno również owo przełożenie insygniów poczytywać za przejaw braku obycia z dworskim ceremoniałem i swoistego prowincjonalizmu mennicy czy mennic, a także niedbałości ze strony samego króla, tolerującego naruszanie zasad posługiwania się symbolami władzy. Nawet w grobie miał Kazimierz prawidłowo ułożone insygnia, berło z prawej, jabłko z lewej strony, jak świadczy dokumentacja z otwarcia sarkofagu w 1870 r., wykonana ołówkiem Jana Matejki. Raczej należy liczyć się z przejęciem gotowego wzoru czy choćby pewnego nawyku menniczego. Wzorca takiego można upatrywać bodaj wyłącznie w groszach węgierskich Karola Roberta, pochodzących z ostatniego dziesięciolecia jego rządów, czyli z lat 1333—1342. Noszą one również wyobrażenia króla na .majestacie, o ile jednak wcześniejsze emisje przedstawiały władcę z berłem w prawej, a jabłkiem w lewej ręce, to od 1333 r. istniał na groszach z reguły układ przeciwny, taki sam, jak na kwartnikach Kazimierza.

Dwie grupy kwartników

Kwartniki Kazimierza Wielkiego to monety o wadze około 1,5—1,6 grama przedstawiające po jednej stronie króla na majestacie, po drugiej stronie Orła. Napis w otokach głosił: „Moneta Kazimiri — Regis Polonie K.” Monety te znane są w wielu odmianach, dzielących się na dwie zasadnicze grupy. Jedna z nich przedstawia postać królewską zamkniętą całkowicie w kręgu obwódki wewnętrznej. W lewym ręku dzierży król berło, zwieńczone małym krzyżykiem, w prawym ręku, wyciągniętym w bok, jabłko z krzyżem, insygnium władzy monarszej. Tron bądź nie jest wcale przedstawiony, bądź zaznaczony jest bardzo niewyraźnie. Po bokach występują znaki mennicze w kształcie trój-kropka. Druga grupa kwartników przedstawia nieco okazalszą postać królewską. Głowa w koronie sięga poza obwódkę wewnętrzną, podobnie berło, zwieńczone lilią, wchodzi na otok monety. Ręka prawa, z jabłkiem, nie jest wyciągnięta, lecz złożona iprzy piersi, tron, na którym władca zasiada, zaznaczony jest, zresztą schematycznie, w kształcie zbliżonym do ławy czy skrzyni. Pomiędzy wyrazami legendy znajduje się przeważnie strzałka, zwrócona ostrzem ku dołowi, a obok postaci królewskiej widnieją znaki w formie kilku kółek lub najczęściej w kształcie podobnym do herbu Nałęcz, przedstawiającego przewiązkę. Jak zobaczymy dalej, znaki te oraz kilka innych jeszcze szczegółów stempla nie są obojętne dla objaśnienia dziejów kazimierzowskiej reformy.

Kwartniki

Znacznie więcej wiadomości posiadamy o kwartnikach. Nazwa ich (ąuartenses, ąuartarii) pojawiła się w źródłach w 1367 r. i wielokrotnie występowała w latach następnych. W świetle świadectw współczesnych nie jest uzasadnione nazywanie tych monet półgrosza-mi, co się zdarza niekiedy w literaturze, mimo że w istocie były to jednostki o wartości zbliżonej do połowy grosza polskiego. Podobnie jak w wypadku kwartników śląskich, i tym razem nazwa bezpośrednio wiąże noszące ją monety z tradycyjnym polskim systemem pieniężnym, jako jednostki reprezentujące kwartę, czyli ćwierć skojca. Jest to zarazem, dowód trwałości i żywotności nawyków powstałych w toku stosowania jednostek obrachunkowych. Podobnych przykładów mamy zresztą bardzo wiele: kwartnik w polskim systemie groszowym stanowi analogiczny przeżytek terminologiczny jak „sou” w dziesiętnym systemie pieniądza francuskiego czy szyling we współczesnym systemie angielskim. Dopiero po kilkudziesięciu latach, pod koniec XIV w., utarła się wreszcie w Polsce nazwa „półgrosz”, „kwartnik” zaś nabrał innego znaczenia, o czym jeszcze powiemy w jednym z dalszych rozdziałów.

Działalność mennicy krakowskiej

Działalność mennicy krakowskiej w końcowych latach rządów Kazimierza Wielkiego jest udokumentowana stosunkowo dobrze, informacje zaś o użytkowaniu kwartników dotyczą niemal wyłącznie Krakowa, a wyjątkowo — także Sandomierza. Jest to .jednak obraz na pewno zniekształcony, same bowiem znaleziska kwartników wskazują, iż monety owe były używane na terenie całego państwa polskiego, tak w Małopolsce, jak i w Wielkopolsce; niemniej jednak jest oczywiste, że Kraków stanowił główny ośrodek ich obrotu. Użytkowanie kwartników poświadczone zostało wielokrotnie w środowisku mieszczaństwa krakowskiego, ale nie tylko; docierały one też na wieś, trafiały i do rąk obcych kupców, nie zawsze wszelako znajdując dobre przyjęcie. Przeciwnie: z kwartnikami właśnie wiąże się najwięcej zarzutów stawianych królowi Kazimierzowi w związku z jego działalnością na polu gospodarki pieniężnej. Kwartniki, jak świadczy sama ich nazwa, miały reprezentować wartość kwarty, a więc w polskim systemie groszowym wartość ćwierci skojca lub połowy grosza. Podstawowym punktem odniesienia tych wszystkich pojęć był grosz praski, który w latach sześćdziesiątych XIV w. ważył średnio około 3,2 grama i zawierał około 2,5 grama czystego srebra.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne