Trzy warunki bicia monet

Rajcy otrzymali trudne zadanie doradzenia, jak należy bić monetę, by zachowane zostały trzy warunki: po pierwsze, by król ciągnął dochód menniczy; po drugie, by moneta utrzymywała przewidzianą próbę i wagą, by była trwała i wartościowa, przyjmowana w całym królestwie; po trzecie wreszcie, by nigdy nie zachodziła potrzeba stosowania tak zwanych dopłat. Kwestionariusz ten ujawnia najistotniejsze bolączki polskiej gospodarki pieniężnej w pierwszych latach XV w. Rajcy nie bez słuszności uznali, iż przedstawione im warunki zawierają wewnętrzną sprzeczność, gdyż postulat zachowania zysku królewskiego nie da się pogodzić z postulatem dobrej i trwałej monety. Podobnie jak przed dziesięciu laty główną przyczynę zła upatrywali w nadmiernej produkcji menniczej, prowadzącej — ich zdaniem — do nieuchronnej dewaluacji monety, a w konsekwencji i do zmniejszenia zysku skarbca królewskiego. Rozumowanie to nosi w sobie zalążek przyszłej teorii ilościowej pieniądza, która zresztą nie wyjaśnia wszelkich zjawisk związanych z obrotem.

Półgrosze Jagiełły

Prócz wyobrażeń i legend półgrosze Jagiełły nosiły przeważnie także sygle mennicze, umieszczane pod koroną; stanowiły one i stanowią klucz do dokładnego określenia momentu powstania danej monety. Sygle te prawie z reguły są inicjałami imion aktualnych kierowników lub dzierżawców mennicy koronnej, których większość jest znana również ze współczesnych źródeł pisanych. Mamy tu więc litery „P” — Piotr Bork (1394—1395), „N” — Mikołaj (Nicolaus) Bochner (1.396—1398), „A” – – Andrzej Czarnysza, oraz „S” — Szymon de Talentis; ci dwaj ostatni wspólnie lub osobno kierowali mennicą w latach 1399—1406. Potem pojawiały się też inne symbole, jak kółko, koniczynka, znak ,,X” i inne, które dzięki żmudnym badaniom udało się powiązać z poszczególnymi okresami działalności mennicy krakowskiej. Nie była to zresztą działalność ciągła. Zwłaszcza w wypadku półgroszy kilkakrotnie ulegała ona dłuższemu zawieszeniu, jak między 1406 r. a mniej więcej 1416 r. czy też w czasie rządów Władysława Warneńczyka. W pewnych okresach wstrzymywano także produkcję drobnej monety denarowej.

Małe kwartniki

„Małe kwartniki” zostały utworzone w 1393 r. Pół-grosze w roku następnym. Oba gatunki uzyskały charakterystyczne dla nich stemple, które nie uległy większym zmianom przez cały czas ich produkcji. I tak na „małych kwartnikach” (trzeciakach) widnieje z reguły po jednej stronie orzeł, po drugiej zaś tarcza z podwójnym krzyżem, dynastycznym godłem jagiellońskim, któremu towarzyszą niekiedy punkty lub sygle mincerskie. Na półgroszach również po jednej stronie występuje orzeł, po drugiej zaś korona, a więc te same symbole, które kładziono na współczesnych denarach. W obu wypadkach, i denarów, i półgroszy, typ ten utrzymał się aż do początków XVI w. Ujednostajnieniu uległ także tekst inskrypcji, głoszących zarówno na półgroszach, jak i na trzeciakach, że jest to „moneta Władysława, króla Polski” (Moneta Wladislai — Regis Poloniae). Oczywiście za następnych władców, Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta czy Aleksandra, imię-władcy było odpowiednio aktualizowane. Dopiero jednak za Zygmunta Starego nastąpiła istotna, acz z pozoru drobna zmiana w treści inskrypcji: stwierdzały one, iż jest to „Moneta Regni Poloniae”, a więc Królestwa Polskiego, nie zaś króla, chociaż w tym samym okresie zaczął się pojawiać i utrwalać na stemplach monet portret władcy, zastępując dotychczasowy symbol korony.

Kwartniki Jagiełły

Nowe „kwartniki” Jagiełły, o średniej wadze początkowo około 0,6—0,7 grama i niskiej próbie srebra, oscylującej około wskaźnika 0,300, reprezentowały już całkiem odrębną, mniej wartościową jednostkę pieniężną. Zaczęto je wybijać w 1393 r., od razu w bardzo pokaźnych ilościach. Początkowo, w myśl założenia, stanowiła ona ekwiwalent ćwierci grosza, a zatem 4 denarów, rychło jednak, bo już w 1396 r., została zdewaluowana do wartości nominalnej 1/6 grosza, nie znajdującej zresztą w ówczesnym układzie prostego odpowiednika w denarach. Może wzgląd ten przyczynił się nawet do przeprowadzenia po dwóch latach, w 1398 r., kolejnej korektury polskiego systemu pieniężnego. Mianowicie grosz obrachunkowy, który od 1334 r. równał się niezmiennie 16 denarom, został powiększony do 18 denarów. Była to poprawka na tyle drobna, iż trudno upatrywać w niej chęć zrównania wartości grosza obrachunkowego z groszem praskim, nadal różniącej się od niego znacznie i prowokującej do stosowania owych „dopłat”, przeciw czemu tak gwałtownie swego czasu występował Kazimierz Wielki.

Nowe monety

Podjęte reformy przyniosły w wyniku utworzenie dwóch nowych gatunków monet: półgroszy oraz tak zwanych małych kwartników. Oznaczało to w pewnym stopniu powtórzenie systemu Kazimierza Wielkiego, półgrosz bowiem jako 1/96 grzywny odpowiadał kazimierzowskiemu kwartnikowi, „mały kwartnik” zaś, stanowiący nominalnie połowę półgrosza, tworzył odpowiednik kazimierzowskiego ćwierćgrosza. W układzie tym wszelako nie sięgnięto już po naczelną jednostkę monetarną, czyli po grosz krakowski. Mimo takich analogii nie była to kopia systemu kazimierzowskiego. Same nazwy nowo utworzonych jednostek wskazują, iż powstały one już na zmienionym podłożu. O ile za Kazimierza Wielkiego „kwartnik” określał czwartą część skojca, czym wiązał się z dawną tradycją rachowania pieniądza na „kwarty”, o tyle obecnie tradycja ta została zatarta. Punktem odniesienia stał się już grosz, rozumiany przede wszystkim jako jednostka obrachunkowa, stąd moneta bita w miejsce dawnego kwartnika zyskała stopniowo nazwą „półgrosza”, natomiast „kwartnikiem” albo „małym kwartnikiem” poczęto określać monetę o połowę mniejszą, stanowiącą ćwierć grosza, a nie skojca.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne