Reformy Jagiełły

Reformy mennicze Jagiełły wiązane są z osobą mistrza Monalda, Włocha pochodzącego prawdopodobnie z Lukki, ściągniętego do Krakowa przez radę miejską z Czech, gdzie uprzednio przebywał. Jest to więc jeszcze jeden przykład odwoływania się do włoskich fachowców menniczych, zwłaszcza w momentach organizowania nowych form produkcji. Poświadcza to z jednej strony najlepsze kwalifikacje, a przynajmniej utartą opinię o umiejętnościach mistrzów włoskich, z drugiej zaś strony wskazuje, jak trudną sztuką była działalność mennicza, skoro tylokrotnie zachodziła konieczność sprowadzania obcych specjalistów. Mistrz Monald zresztą nie pełnił funkcji kierownika mennicy krakowskiej, lecz tylko „naczelnego inżyniera”, od 1393 r. do 1398 r., gdy kierował nią najpierw Piotr Bork, syn stolnika sandomierskiego, a od 1396 r. Mikołaj Bochner, rajca miejski i żupnik w Olkuszu oraz w Chęcinach. Podjęte reformy przyniosły w wyniku utworzenie dwóch nowych gatunków monet: półgroszy oraz tak zwanych małych kwartników. Oznaczało to w pewnym stopniu powtórzenie systemu Kazimierza Wielkiego, półgrosz bowiem jako 1/96 grzywny odpowiadał kazimierzowskiemu kwartnikowi, „mały kwartnik” zaś, stanowiący nominalnie połowę półgrosza, tworzył odpowiednik kazimierzowskiego ćwierćgrosza. W układzie tym wszelako nie sięgnięto już po naczelną jednostkę monetarną, czyli po grosz krakowski.

Polityka Jagiełły

W pierwszych latach po objęciu tronu Jagiełło kontynuował politykę menniczą z okresu andegaweńskiego, ograniczając się do bicia wyłącznie denarów, przy czym dochód z tej działalności ciągnął poprzez wypuszczanie mennicy w dzierżawę, czy to miastu Krakowowi, czy też poszczególnym przedsiębiorcom menniczym. Rychło jednak, już w 1393 r., rozpoczął cykl reform, które w ciągu pięciu lat przyniosły znaczne zmiany w polskim systemie monetarnym i wprowadziły nowe jednostki oraz ich nową rachubę. Podstawowa jednostka, denar, pod rządami Jagiełły przybrała całkiem odmienny od dotychczasowego wygląd zewnętrzny: po jednej stronie miała Orła, po drugiej zaś koronę. Ten zestaw stempli utrzymał się przeszło sto lat, a ponieważ — podobnie jak poprzednie denarki andegaweńskie – – były to monety beznapisowe, napotykano znaczne trudności, pragnąc powiązać poszczególne ich odmiany z poszczególnymi latami produkcji czy choćby z odpowiednimi panującymi, od Władysława Jagiełły aż po Jana Olbrachta. Tak na przykład dopiero w ostatnich latach zostały wyróżnione denary Władysława Warneńczyka, a nadto udało się ustalić kolejność i czas bicia poszczególnych odmian denarów Jagiełły. Odmian tych jest zresztą ogromna ilość, a różnią się one tylko drobnymi punktami lub nieznacznymi odchyleniami kształtu korony.

Władysław Jagiełło

Istotną zmianę przynoszą dopiero rządy Władysława Jagiełły. Stanowią one kolejny etap w rozwoju średniowiecznej monety polskiej. Jest to przede wszystkim nowy etap ilościowy: w porównaniu ze stosunkowo przecież nielicznymi monetami ostatnich Piastów i Andegawenów następuje za Jagiełły umasowienie produkcji menniczej. Sama liczba znalezisk, tak skarbów, jak i monet pojedynczych, ulega zwielokrotnieniu, liczby znanych dziś typów i odmian mnożą się, a danym tym sekundują informacje źródeł pisanych dotyczących zarówno obiegu monet, jak i ówczesnej produkcji menniczej. Aktywność ta w dalszym ciągu, a może nawet bardziej niż za Ludwika i Jadwigi, była obliczona na zysk skarbca królewskiego. Wciąż bowiem moneta stanowiła niejako osobistą własność króla, który posiadając wszelkie prawa zwierzchnie dotyczące jej produkcji, zabierał cały dochód płynący z działalności menniczej. Oczywiście dochód ten nie szedł wyłącznie na zaspokojenie osobistych potrzeb władcy i jego rodziny; rozdział pomiędzy skarbem królewskim i państwowym nie został jeszcze przeprowadzony, a tym samym król musiał pokrywać znaczną część wydatków państwowych; niemniej, pojawiają się już raz po raz pewne rozbieżności między interesami ogólnymi i osobistymi monarchy, a w ślad za tym także pierwsze ograniczenia swobody władcy w zakresie produkcji monet, nakładane przede wszystkim przez radę królewską, która stopniowo stawała się coraz bardziej znaczącym czynnikiem w zarządzaniu państwem.

Denary małopolskie

Denary małopolskie, bite oczywiście w Krakowie, nosiły wyobrażenie orła, a na odwrocie tarczę węgiersko-andegaweńską, złożoną z belek i lilii; niektóre z nich. posiadają nad tarczą maleńkie inicjały imienia władcy: Ludwika (L) lub Jadwigi (H), jednakże bez tytułów króla polskiego. Wyglądem więc różniły się zasadniczo od denarów Kazimierza Wielkiego, natomiast przypominały niektóre monety węgierskie. Pod względem jakości przewyższały one, zwłaszcza w początkowym okresie, denary kazimierzowskie, świadcząc o jakiejś próbie polepszenia pieniądza drobnego przy równoczesnej rezygnacji z „grubszych” jednostek monetarnych. Monety wielkopolskie nosiły również tarczę węgiersko-andegaweńską, na odwrociu zaś skrzyżowane klucze z literą „P” nad nimi, czyli godło Poznania, lub tylko inicjał nazwy tego miasta. Stanowiły więc niejako kontynuację kazimierzowskich denarów z nazwami Poznania i Kalisza oraz podobnie jak tamte reprezentowały chyba nie monetę miejską, lecz raczej wielkopolską monetę królewską. Podobnie ma się sprawa z denarami powstałymi prawdopodobnie w tym samym czasie w mennicy wschowskiej, które jednak były opatrzone nie tarczą andegaweńską, lecz znakiem podwójnego krzyża, używanym jeszcze za Arpadów jako godło królestwa węgierskiego. W latach późniejszych identyczne godło przyjęła też dynastia jagiellońska, stąd powstają niekiedy trudności w odpowiednim zakwalifikowaniu monet opatrzonych owym wyobrażeniem.

Śmierć Kazimierza Wielkiego

Wraz ze śmiercią Kazimierza Wielkiego zamknął się okres reform i inicjatyw menniczych, które wprawdzie nie dały Polsce trwałego systemu pieniężnego, przygotowały przecież grunt do jego unowocześnienia i unifikacji. Załamał się program ambitny, realizowany z rozmachem, którego nie potrafili czy też nie chcieli podjąć najbliżsi następcy Kazimierza. Toteż rządy władców andegaweńskich nie zapisały się w dziejach pieniądza polskiego szczególnie wyrazistymi zgłoskami. Mimo bogatych tradycji menniczych tej dynastii, by wspomnieć zwłaszcza monety powstałe w królestwie neapolitańskim i liczne ich naśladownictwa, mimo bliższych przykładów mennictwa węgierskiego z czasów Karola Roberta i samego Ludwika, okres andegaweński w Polsce przyniósł pod względem działalności menniczej wyraźny regres w porównaniu z czasami Kazimierza Wielkiego, zwłaszcza w zestawieniu z ostatnimi latami jego panowania. Cała polska produkcja mennicza została sprowadzona znów wyłącznie do „drobnej” monety denarowej, wytwarzanej w niezbyt dużych ilościach, z zachowaniem tylokrotnie już tu wzmiankowanego podziału na emisje małopolskie i wielkopolskie, a więc nie przynoszącej większych zysków i nie będącej aktywnym czynnikiem organizacji rynku.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne