Ruskie półgrosze

Półgrosze ruskie Kazimierza Wielkiego, a także następnych władców aż do końca XIV w., z reguły nazywa się w literaturze „kwartnikami”. Termin ten przyjęto przez analogią do kwartników koronnych Kazimierza, z którymi monety ruskie są istotnie zbieżne pod względem wagi i przybliżonej wartości. Mimo to brak podstaw do rozciągania także na nie określenia „kwartniki”, którego na Rusi Czerwonej źródła nie poświadczają. Stosują one natomiast z reguły nazwę „małe grosze” (grossi parvi), a niekiedy również „groszyki” (grossiculi), dla odróżnienia ich od „groszy szerokich” (grossi lati), którym to terminem oznaczane są tu grosze praskie, użytkowane coraz liczniej pod koniec XIV w. Skądinąd stosunek między groszami praskimi a owymi „groszykami” określany jest stale jak 2:1, co upoważnia do używania wobec nich także miana „półgrosze”, które zresztą utarło się dla podobnych im monet na początku XV w. Nie jest rzeczą przypadku, że nazwa „kwartnik” nie przyjęła się na Rusi. Jak wiemy, termin ten, oznaczający ćwierć skojca, wiązał się z systemem podziału grzywny zakorzenionym w Koronie, jednakże nie używanym uprzednio na Rusi.

Bizancjum

W kręgu bizantyjsko-muzułmańskim obowiązywała odmienna doktryna monetarna. Miedź stanowiła tam od dawien dawna jeden z uznanych i powszechnie akceptowanych w obrocie metali menniczych, używany obok złota i srebra, czy to w postaci czystej, czy też w stopie z cyną, a więc w postaci brązu lub — rzadziej — w stopie z cynkiem, czyli w postaci mosiądzu. Sama pokaźna wielkość odpowiednich monet miedzianych i brązowych, zwłaszcza w systemie bizantyjskim, wskazuje, że nie traktowano ich jako znaków pieniężnych o wartości wyłącznie kredytowej, lecz iż zawarta w nich miedź stanowiła przynajmniej częściowe pokrycie ich wartości kruszcowej. Przy masowej produkcji monety miedzianej, na przykład bizantyjskich follari, a stosunkowo małej liczbie nadrzędnych monet srebrnych trudno nawet mówić o realnym pokryciu przez te ostatnie wartości kredytowej całej miedzianej masy monetarnej, która obiegała na zasadach niejako autonomicznych. Niemniej w kręgu bizantyjsko-muzułmańskim nie wytworzył się nigdy system waluty wyłącznie miedzianej, pozbawionej odniesienia do nadrzędnych jednostek srebrnych, a w konsekwencji i złotych. Była to — jak się zdaje — zasada właściwa pieniądzowi średniowiecznemu, iż miedź zyskiwała postać i funkcje pieniężne tylko w powiązaniu z monetą z kruszcu szlachetnego. Taka sytuacja istniała zarówno w systemie bizantyjskim, jak arabskim i tatarskim.

Denary miedziane

W literaturze polskiej, a także rosyjskiej i ukraińskiej utarło się dla tych monet określenie „denary miedziane”. Istotnie, w źródłach łacińskich noszą one nazwę „denarów”, jest jednak prawdopodobne, że w mowie potocznej określano je innym mianem. Warto przypomnieć, iż w kręgu bizantyjsko-muzułmańskim przyjęły się dla wszystkich monet miedzianych nazwy pochodzące z jednego pnia, którym był łaciński wyraz „follis” (worek). Termin ten — jak już wiemy — przeszedł z kolei na miedzianą monetę bizantyjską, stamtąd zaczerpnęli go Arabowie, tworząc u schyłku VII w. między innymi miedzianego „felsa”. Kolejną postać tejże nazwy stanowił tatarski „pul”, od którego wreszcie na przełomie XV i XVI w. została urobiona nazwa „pulo” dla rosyjskich monet miedzianych. Na tym tle wydaje się ze wszech miar prawdopodobny domysł, wypowiadany już w literaturze przedmiotu, że i na Rusi Czerwonej miedziaki wybijane w drugiej połowie XIV w. określano tą samą nazwą „puło”, nie przekazaną jednak przez źródła łacińskie. Pojawienie się monety miedzianej Kazimierza Wielkiego o dwa stulecia wcześniej nim ten rodzaj pieniądza został przyswojony w Polsce, co dokonało się dopiero za panowania Jana Kazimierza, nasuwa pewne refleksje natury ogólniejszej. Na Rusi Czerwonej w XIV w. nastąpiło zetknięcie się dwóch systemów, a nawet dwóch doktryn monetarnych średniowiecza, które można by nazwać umownie łacińską i bizantyjsko-muzułmańską.

Ruskie miedziaki

Wszystkie miedziaki ruskie Kazimierza Wielkiego., znane w dość licznych odmianach, noszą te same zasadnicze motywy stempli: po jednej stronie litera „K” pod koroną, po drugiej korona, niekiedy w towarzystwie mniejszych liter „K” lub „KRP”. Po obu stronach te podstawowe symbole ujęte są zazwyczaj w charakterystyczne, czterołukowe obwódki, a nadto występują przy nich znaki, zapewne mennicze, w postaci punktów lub kółek w różnym układzie. Treść tych stempli jest całkiem jednoznaczna: inicjał imienia króla Kazimierza oraz korona, symbol jego władzy. Te same motywy pojawiają się także na jednym z typów denarów koronnych tegoż króla, bitych już pod koniec jego życia. W ściśle analogiczny sposób będą też znaczyć miedziaki ruskie następni władcy, Władysław Opolczyk (W), Ludwik Węgierski (L), i wreszcie Władysław Jagiełło (W), za którego rządów, jeszcze u schyłku XIV w., ten rodzaj monet przestanie już być produkowany. Te analogie, nie mówiąc już o wcześniejszych przykładach z krajów arabskich, Bliskiego Wschodu i południowej Italii, wskazują wyraźnie na krąg wpływów bizantyjsko-muzułmańskich jako na obszar, gdzie w przeciwieństwie do krajów łacińskich moneta miedziana znajdowała się w dość powszechnym użyciu.

Moneta ze wschodnich oberży

Rozszerzenie państwa Kazimierza Wielkiego w wyniku wypraw na Ruś Halicką podejmowany w 1340 r. i 1349 r. znalazło odzwierciedlenie między innymi na płaszczyźnie stosunków monetarnych. Obrazują one z jednej strony znaczny stopień odrębności tego obszaru w dobie rządów Kazimierza, z drugiej zaś — postępujący proces integracji ziem ruskich i polskich dokonywający się u schyłku XIV i na początku XV w. Monety wybijane na Rusi w ciągu około pół wieku same przez się stanowią instruktywne źródło określające status tych ziem zarówno polityczny, jak i gospodarczy, uzupełniając informacje źródeł pisanych, będących pod tym względem przedmiotem dość rozbieżnych opinii historyków. Ale i zabytki numizmatyczne, o których mowa, także znajdują niejednakowe opinie wśród badaczy, wypowiadających się w sprawie czasu, przyczyn i warunków ich powstania. W okresie pełnej niezależności, a więc prawie do połowy XIV w., Ruś Halicka nie wytworzyła własnych monet i — jak się zdaje — tylko w stosunkowo niewielkim stopniu przyswoiła sobie monetą obcą, natomiast rozbudowała prawdopodobnie niemonetarne formy pieniądza.

pieniadzekasa finansowawszystko o kredytachpopularnosc kredytowpodzial kredytowdo czego sluza kredytykredyty mieszkaniowel 2auta z usabanki do przodubanki sie rozwijajabezpieczne inwestowaniebiznes erotycznybudzety samorzaducodzienne odsetkico to jest bikco wybracdodatkowe wsparciefinansowanie mieszkaniagdzie rozliczymy nasz podatekgielda samochodowa a biznesinformacje o bikinternetjakie powinno byc biuro rachunkowekilka slow o biurze rachunkowymkorzystne lokatykredyty hipoteczneleasing pozyczkowylokaty codziennemnogosc produktownasz podateknowa uslugao biurach rachunkowychoplacanie rachunkowpieniadzepieniadze na mieszkanieponoszenie ryzykaposzukiwanie pracy w interneciepozycjonowanie a biznespozyczanie pieniedzypraca w domuraporty biksprawozdaniaterminy platnosciwartosciowe lokatywlasne srodki przedsiebiorstwawspolne decyzjewyzsze zyskiwzrost wynagrodzeniazapomnij o rachunkachzastrzyk gotowkizdobywanie pieniedzyzgoda wspolmalzonkazlecenia stalezlotowka czy walutakasa finansowa l 2l 3kasa finansowa l 3l 4kasa finansowa l 4l 5kasa finansowa l 5l 6kasa finansowa l 6l 7kasa finansowa l 7l 8kasa finansowa l 8l 9kasa finansowa l 9l 10kasa finansowa l 10l 11kasa finansowa l 11cwiercgroszepolkwartnikobolel 12kasa finansowa l 12nowe monety kazimierzareforma kazimierzowskazroznicowane systemymoneta kujawskaprzylaczenie wschowyl 13kasa finansowa l 13denary kazimierza wielkiegoworeczki obrachunkowemincerz walterreforma 1337wielkie zelazol 14kasa finansowa l 14mutacja wartosci nominalnejsystem pieniezny kazimierza wielkiegomoneta lwowskakopawaga groszy praskichl 15kasa finansowa l 15grosze krakowskie a praskieklasyfikacja groszydewaluacja kwartnikowzatargi lokalnedzierzawa mennicyl 16kasa finansowa l 16falszowanie monetinsygnia kwartnikowdwie grupy kwartnikowkwartnikidzialalnosc mennicy krakowskiejl 17kasa finansowa l 17mennica krakowskaprodukcja groszyuzyskiwanie rajcowsprowadzanie srebraskargal 18kasa finansowa l 18trzy warunki bicia monetpolgrosze jagiellymale kwartnikikwartniki jagiellynowe monetyl 19kasa finansowa l 19reformy jagiellypolityka jagiellywladyslaw jagiellodenary malopolskiesmierc kazimierza wielkiegol 20kasa finansowa l 20ostatnia emisja groszarozrzucanie monetgrosze praskie w rosjiregis poloniestemple groszykowl 21kasa finansowa l 21ruskie polgroszebizancjumdenary miedzianeruskie miedziakimoneta ze wschodnich oberzyl 22kasa finansowa l 22ruskie denarkirestart mennicygatunki monet lokalnychdefinicja pieniadzadokumenty aplikacyjne